عصب بینایی و آب‌سیاه
آب‌سیاه معمولاً بی‌صدا پیش می‌رود و دید کناری را می‌برد. دید ازدست‌رفته برنمی‌گردد، ولی تشخیص زودهنگام و درمان منظم اغلب جلوی آسیب بیشتر را می‌گیرد.
آب‌سیاه چیست؟
آب‌سیاه گروهی از بیماری‌هاست که عصب بینایی را آسیب می‌زنند. این عصب پیام شبکیه را به مغز می‌برد. علت دقیق شایع‌ترین نوع‌ها کامل شناخته نشده، ولی فشار بالای چشم در بسیاری از موارد نقش دارد.
حدود نیمی از مبتلایان نمی‌دانند این بیماری را دارند، چون در شروع نشانه‌ای ندارد. دید کناری کم‌کم و اغلب از سمت بینی کم می‌شود، و خود بیمار تا مراحل دیرتر متوجه نمی‌شود.
نوع‌های اصلی
- زاویه‌باز: شایع‌ترین نوع که آهسته و بی‌صدا پیش می‌رود.
- زاویه‌بسته: کمتر شایع است و ممکن است ناگهانی و اورژانسی شروع شود.
- با فشار طبیعی: عصب با وجود فشار در محدودهٔ طبیعی آسیب می‌بیند.
- مادرزادی: نوعی کمتر شایع.
حملهٔ حاد، یک اورژانس
درد شدید چشم یا پیشانی، قرمزی، تاری ناگهانی، سردرد، تهوع و استفراغ و دیدن هالهٔ رنگی دور نور می‌تواند نشانهٔ حملهٔ زاویه‌بسته باشد. منتظر نوبت نمانید و همان موقع به اورژانس یا پزشک چشم مراجعه کنید.
چه کسانی بیشتر در خطرند؟
- سن بالای ۴۰ سال که با بالاتر رفتن سن خطر بیشتر می‌شود
- سابقهٔ خانوادگی آب‌سیاه
- فشار بالای چشم
- نزدیک‌بینی یا دوربینی
- ضربهٔ قبلی به چشم
- مصرف طولانی‌مدت کورتون
- قرنیهٔ نازک
- دیابت، میگرن و فشار خون بالا
تشخیص با چه آزمون‌هایی است؟
اندازه‌گیری فشار به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست. معاینهٔ کامل معمولاً این‌ها را شامل می‌شود:
- اندازه‌گیری فشار چشم
- بررسی زاویهٔ تخلیهٔ مایع چشم (گونیوسکوپی)
- بررسی عصب بینایی با معاینه، عکس یا OCT
- میدان بینایی برای سنجش دید کناری
- اندازه‌گیری ضخامت قرنیه
درمان
هدف درمان پایین آوردن فشار و حفظ دید باقی‌مانده است:
- قطره: معمولاً نخستین درمان است و باید هر روز مصرف شود.
- لیزر: بسته به نوع آب‌سیاه، خروج مایع را بهتر می‌کند یا سوراخ ریزی در عنبیه ایجاد می‌کند.
- عمل: وقتی قطره و لیزر کافی نباشند، راه خروج تازه‌ای برای مایع ساخته می‌شود یا لولهٔ تخلیه کار گذاشته می‌شود.
بعد از شروع دارو، ویزیت‌های پیگیری معمولاً هر ۳ تا ۶ ماه است. این پیگیری بخشی از درمان است، چون بیماری بی‌صدا پیش می‌رود.
برای یادگیری درست ریختن قطره به راهنمای بیمار سر بزنید.
پرسش‌های پرتکرار
اگر حالم خوب است، قطره را قطع کنم؟
نه. آب‌سیاه معمولاً دردی ندارد و خوب بودن حال نشانهٔ درمان شدن نیست. قطره را بدون صحبت با پزشک قطع نکنید. اگر عوارضی دارید به پزشک بگویید.
آب‌سیاه درمان قطعی دارد؟
علاج قطعی ندارد و دید ازدست‌رفته هم برنمی‌گردد. با این حال درمان زودهنگام اغلب می‌تواند جلوی آسیب را بگیرد و باقی دید را حفظ کند.
پدر یا مادرم آب‌سیاه دارند. من چه کنم؟
آب‌سیاه می‌تواند خانوادگی باشد. معاینهٔ کامل چشم انجام دهید و زمان معاینه‌های بعدی را از پزشک بپرسید. به خانواده‌تان هم بگویید.
برای شروع، یک معاینهٔ کامل.
برای نوبت به صفحهٔ نوبت بروید یا با پشتیبانی صحبت کنید. عینک، قطره‌ها و جواب‌های قبلی را هم آماده کنید.